زمانی که دیگر دیر است
آیندۀ محیط زیست و سیاست‌گذاری در جهان معاصر
وضعیت محیط زیست اگرچه از ابتدای تاریخ همواره یک «مسئله» بوده است، اما امروزه تبدیل به یک «بحران» شده است، بحرانی که نه‌تنها «سلامت»، بلکه «بقای» انسان‌ها را در معرض خطر قرار می‌دهد. وضعیت محیط زیست ابعاد مختلفی دارد؛ اولین بُعد محیط زیست، مسئلۀ «تغییرات اقلیمی» است. زیست انسان به‌صورتی مشخص به وضعیت اقلیم ارتباط دارد؛ کمااینکه تغییر مداوم درجه حرارت و میزان بارش طی صدها سال گذشته به دوره‌های متناوب قحطی و خشک‌سالی یا سرما و گرمای سخت منتهی شده است، در نتیجۀ این نوسانات و تغییرات، زندگی بشری دستخوش آشفتگی و دشواری‌هایی جدی شده است. اکنون بر دانشمندان روشن است که بسیاری از مهاجرت‌ها و جنگ‌ها در گذشته‌های تاریخی، به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم، حاصل تغییرات اقلیمی بوده‌اند. نظریۀ «گرم‌شدن کره زمین» و یافته‌های علمی مربوط به آن، هرچند همچنان مورد بحث هستند، اما نشان میدهند که روند گرم‌شدن کره زمین می‌تواند تأثیرات شگرفی بر زندگی‌های انسانی بگذارد. بالاآمدن سطح آب دریاها، کاهش حجم آب شیرین قابل دسترسی انسان‌ها و ازبین‌رفتن منابع طبیعی بر اثر تغییرات اقلیمی می‌تواند چرخه‌های طبیعی را مختل کرده و پایداری منابع زیست‌محیطی را به‌شدت کاهش دهند.
آلودگی محیط زیست، جنبۀ دیگری از وضعیت کلی محیط زیست است. گزارش‌ها نشان میدهند که مسئلۀ آلودگی محیط زیست سابقۀ تاریخی دارد و انسان‌ها از هزاران سال پیش با آلودگی محیط زندگی خود، دست به جابه‌جایی محل سکونت می‌زدند و این یک روند شناخته‌شده بوده است؛ به‌طورمثال، مردم بومی آمازون ابتدا در یک منطقۀ جنگلی سکونت کرده و پس از تخریب و آلوده‌سازی منطقۀ مذکور، در گوشۀ دیگری از جنگل سکنی می‌گزیدند. اگرچه میزان این تخریب در گذشته‌های دور به حدی کم بوده است که محیط طبیعی قادر بود تا به‌سرعت به وضعیت پیشین خود بازگردد و پس از یک دورۀ زمانی، اثری از آلودگی‌ها دیده نمی‌شد.