مروری بر چیستی مفهوم توسعه
مفهوم توسعه طی دهه های اخیر معنای بسیار متفاوت و البته متغیری داشته است. این معنا چه در نزد مخاطبان عام و چه اهالی علوم اقتصادی یا انسانی، کاربردهایی داشته و همین کاربردها منجر به آشنایی اذهان با این مفهوم شده است. توسعه، مفهومی کلیدی در علوم اجتماعی است که موضوعات گوناگونی را در اندیشه و رفتار جوامع در ابعاد مختلف فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی دربر میگیرد. خوانش غالبی که از مفهوم توسعه در اذهان عمومی وجود دارد، توسعه اقتصادی و تکنولوژیک در جوامع است. اذهان عموم مردم وقتی واژه توسعه را میشنوند و در صدد معناکردنش برمیآیند، جامعهای را میسازند که از لحاظ اقتصادی در اعلا‌درجه قرار گرفته و البته به لحاظ تکنولوژی نیز وضعیت متفاوتی از سایر جوامع دارد. اما واقعیت این است که مفهوم توسعه دارای وجوه متفاوت و متعددی است که در قرائت تخصصی مورد توجه اندیشمندان قرار گرفته و برای آن برنامهریزی شده است.
توسعه از کجا آمد؟!
متخصصان رشته‌های مختلف علوم انسانی کوشیده‌اند بر اساس رشته تخصصی خود تعریفی از توسعه ارائه کرده و برای جوامع تجویز کنند. از آنجا که این مفهوم در پیوند با تحولات عمیق اجتماعی در جوامع اروپایی مطرح شده و آن تحولات نیز ابعاد و جوانب مختلف و مرتبط با هم داشته‌اند، تجزیه این ابعاد و تأکید و تجویز بر تعدادی از آن‌ها، همراه با غفلت از ابعاد دیگر توسعه، به‌ویژه در کشورهای جهان سوم و ازجمله ایران، آثار و عوارض زیان‌باری به همراه داشته است. ابهام و سردرگمی در معنا و مفهوم توسعه و فقدان نگرشی علمی و درعین‌حال جامع نسبت به آن و در ادامه رویکردهای عملی ناصواب در حوزه‌های کلان اقتصادی-اجتماعی و سیاسی باعث شده که بسیاری از جوامع جهان‌سومی از اهداف اساسی توسعه‌ای فاصله گرفته و مسائل و مشکلات و بحران‌های داخلی خود را نتوانند حل و رفع کنند؛ و این در حالی است که محور اصلی مسائل این کشورها حول بحث توسعه و توسعه‌نیافتگی در جریان است و انجام تغییرات و اصلاحات لازم موکول به آگاهی و شناخت و شعور عمیق و اساسی از واقعیت‌های اجتماعی در تمامیت خود است.